Nowe wymogi UE dotyczące opakowań: co powinni już teraz wiedzieć litewscy producenci?

W Unii Europejskiej rozpoczynają się jedne z największych zmian ostatnich lat w dziedzinie opakowań. Wraz z wejściem w życie nowego rozporządzenia w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (Packaging and Packaging Waste Regulation, PPWR) zmienią się wymagania dotyczące opakowań produktów spożywczych, ich składu, oznakowania, odpowiedzialności producentów oraz identyfikowalności.

Chociaż część aktów wykonawczych jest nadal w trakcie opracowywania, już teraz rysują się główne zmiany, które w najbliższych latach dotkną cały łańcuch dostaw żywności – od producentów i dostawców opakowań po hodowców warzyw, owoców i jagód, przetwórców oraz sprzedawców.

Pierwszy ważny termin – 12 sierpnia 2026 r.

Od 12 sierpnia 2026 r. zaczną obowiązywać pierwsze wymogi rozporządzenia PPWR. Jednym z najważniejszych jest wprowadzenie nowych ograniczeń dotyczących substancji PFAS stosowanych w opakowaniach mających kontakt z żywnością.

PFAS (substancje per- i polifluoroalkilowe) – to duża grupa syntetycznych związków chemicznych stosowanych w celu zapewnienia opakowaniom odporności na wodę, tłuszcz i zanieczyszczenia. Substancje te mogą występować w niektórych opakowaniach papierowych, kartonowych i innych opakowaniach do żywności.

Po ustaleniu przez naukowców, że PFAS rozkładają się w środowisku bardzo powoli, gromadzą się w glebie, wodzie i organizmach żywych, Unia Europejska postanowiła znacznie ograniczyć ich stosowanie w opakowaniach do żywności.

Obecnie Komisja Europejska kończy opracowywanie jednolitej metodologii badań PFAS, którą planuje się zatwierdzić w październiku bieżącego roku, jednak data wejścia w życie przewidziana w rozporządzeniu pozostaje bez zmian.

Czy producenci będą musieli badać opakowania?

Nie.

Główna odpowiedzialność za zgodność opakowań spoczywa na producentach i dostawcach opakowań.

To właśnie oni będą zobowiązani do zapewnienia, że opakowania wprowadzane na rynek spełniają ustalone wartości graniczne PFAS oraz do posiadania dokumentacji technicznej potwierdzającej to zgodność. Musi ona zawierać informacje o składzie opakowań, deklaracje dostawców, wyniki badań laboratoryjnych (jeśli są wymagane), dane dotyczące identyfikowalności oraz inne dokumenty potwierdzające zgodność.

W praktyce jednak o te informacje mogą poprosić sieci handlowe, odbiorcy produktów lub partnerzy eksportowi. Dlatego zaleca się, aby producenci już teraz skontaktowali się ze swoimi dostawcami opakowań i upewnili się, że będą oni w stanie przedstawić wszystkie wymagane dokumenty potwierdzające zgodność.

Jednolite oznakowanie w całej Unii Europejskiej

Wraz z dyrektywą PPWR Komisja Europejska opracowuje również jednolity system oznakowania opakowań w całej UE.

Przewiduje się, że w przyszłości na opakowaniach pojawią się jednolite oznaczenia informujące o: możliwościach wielokrotnego użytku; uczestnictwie w systemie kaucji; zawartości tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu; tworzywach sztucznych pochodzenia biologicznego; rozwiązaniach w zakresie oznakowania cyfrowego (kody QR itp.).

Chociaż ostateczne wymogi dotyczące oznakowania nie zostały jeszcze zatwierdzone, jasne jest, że będą one obowiązywać we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej.

Kto zgodnie z dyrektywą PPWR jest uznawany za producenta opakowań?

Jedną z kwestii budzących najwięcej dyskusji jest to, kto będzie uznawany za producenta opakowań.

W wyjaśnieniach przedstawionych przez Komisję Europejską wskazano, że w większości przypadków za producenta nie będzie uznawany fizyczny producent opakowania, ale ten podmiot gospodarczy, którego nazwa lub znak towarowy jest umieszczony na opakowaniu.

Ma to szczególne znaczenie dla litewskich producentów, którzy sprzedają produkty pod własną marką lub wytwarzają je dla prywatnych marek sieci handlowych.

Zmiany czekają również system odpowiedzialności producentów

Wraz z PPWR będzie stopniowo wdrażany jednolity system rozszerzonej odpowiedzialności producenta (EPR) w Unii Europejskiej.

Zgodnie z obecnym harmonogramem:

• pierwszym rokiem sprawozdawczym będzie rok 2028;
• pierwsze sprawozdania będą musiały zostać złożone do 1 czerwca 2029 r.

Obecnie jednak trwają prace nad aktami wykonawczymi, które określą procedury rejestracji, składania sprawozdań, prowadzenia ewidencji i przekazywania danych. Ponadto między państwami członkowskimi nadal istnieją znaczne różnice, dlatego dla eksportujących producentów z Litwy ważne jest śledzenie nie tylko wymogów Unii Europejskiej, ale także krajowych wymogów poszczególnych rynków eksportowych.

Co zaleca się zrobić już teraz?

Chociaż część wymogów jest nadal dopracowywana, nie należy odkładać przygotowań.

Izba Rolnicza zaleca producentom: przejrzenie obecnie stosowanych opakowań przeznaczonych do żywności; skontaktowanie się z dostawcami opakowań w sprawie ich zgodności z przyszłymi wymogami PPWR; poprosić dostawców o dostarczenie dokumentacji technicznej i deklaracji zgodności; ocenić, czy stosowane opakowania będą w przyszłości spełniać ograniczenia dotyczące PFAS; gospodarstwom eksportującym – z wyprzedzeniem zapoznać się z dodatkowymi wymogami poszczególnych rynków.

Izba Rolnicza: na zmiany trzeba się przygotować z wyprzedzeniem

Izba Rolnicza zwraca uwagę, że nowe rozporządzenie jest jednym z najważniejszych środków europejskiego zielonego kursu w dziedzinie gospodarki o obiegu zamkniętym, dlatego jego wymogi będą konsekwentnie rozszerzane i doprecyzowywane.

Chociaż główna odpowiedzialność prawna spoczywa na producentach i dostawcach opakowań, w praktyce coraz częściej to właśnie od rolników będzie się wymagać przedstawienia dokumentów potwierdzających zgodność opakowań z przepisami. Dlatego też wcześniejsze przygotowanie pozwoli uniknąć utrudnień w dostarczaniu produktów do sieci handlowych, eksportowaniu do innych państw Unii Europejskiej lub współpracy z partnerami międzynarodowymi.

Izba Rolnicza będzie nadal śledzić przyjmowane przez Komisję Europejską akty wykonawcze oraz informować organizacje rolnicze i producentów o wszystkich najważniejszych zmianach w stosowaniu rozporządzenia PPWR oraz o praktycznych wyjaśnieniach