Litwa obejmie przewodnictwo w Radzie UE, jednak pełny program nie został jeszcze ujawniony

1 stycznia 2027 r. Litwa po raz pierwszy od 2013 r. obejmie przewodnictwo w Radzie Unii Europejskiej. Ministerstwo Rolnictwa (ŽŪM) dotychczas publicznie skupiało się głównie na szkoleniach urzędników i przygotowaniach do negocjacji, jednak w odpowiedziach przekazanych serwisowi „Agrobitei” wymieniło również kilka konkretnych celów. Jednak cały program przyszłej prezydencji pozostaje niejawny. Do kompetencji Ministerstwa Rolnictwa należy 18 opisów kwestii negocjacyjnych. Dokumenty te są obecnie rozpatrywane w Seimie na posiedzeniach zamkniętych.

Przygotowuje 18 dossier negocjacyjnych, ale nie udostępnia ich opinii publicznej

Ministerstwo Rolnictwa i Rybołówstwa wskazuje, że do jego kompetencji należy 18 opisów tematów negocjacyjnych dotyczących prezydencji Litwy: 16 kwestii należy do porządku obrad Rady ds. Rolnictwa i Rybołówstwa, a dwie kolejne – Rady ds. Ogólnych i dotyczą zmian w wymogach dotyczących bezpieczeństwa żywności i pasz.

Jednak ministerstwo przedstawiło jak dotąd konkretnie tylko pięć głównych priorytetów legislacyjnych: warunki Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) i jej finansowania po 2027 r., przegląd rozporządzenia w sprawie wspólnej organizacji rynków rolnych, aktualizację przepisów dotyczących nieuczciwych praktyk handlowych, warunki przyszłego wsparcia dla rybołówstwa oraz przegląd wspólnej polityki rybołówstwa UE.

Pozostałe kwestie nie zostały wymienione z osobna. Ministerstwo Rolnictwa wyjaśniło, że opisy negocjacyjne są rozpatrywane w Seimie, a ich analiza w Komisji ds. Wsi odbyła się na posiedzeniu zamkniętym. Następnie przewiduje się ich rozpatrzenie w komisjach ds. europejskich i spraw zagranicznych.

Ministerstwo podkreśla, że państwo sprawujące prezydencję nie może po prostu przedkładać swoich interesów narodowych nad wspólne interesy UE – musi ona organizować prace Rady, koordynować stanowiska 27 państw i przygotowywać propozycje kompromisowe.

Potrzeby Litwy – 6,9 mld euro

Najbardziej konkretną odpowiedź Ministerstwo Rolnictwa przedstawiło w sprawie przyszłego finansowania rolnictwa. W proponowanym przez Komisję Europejską systemie finansowym na lata 2028–2034 na rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich na Litwie zarezerwowano obecnie około 4,3865 mld euro. Ministerstwo Rolnictwa uważa tę kwotę za niewystarczającą.

„Dążymy do zakończenia zewnętrznej konwergencji płatności bezpośrednich i osiągnięcia poziomu 100% unijnych płatności bezpośrednich, nie zmniejszając przy tym finansowania rozwoju obszarów wiejskich. Według wstępnych szacunków Litwa potrzebowałaby na ten cel około 6,9 mld euro środków unijnych w latach 2028–2034  " – podało ministerstwo.

Jest to około 2,51 mld euro, czyli o około 57 procent więcej niż kwota zarezerwowana obecnie przez Komisję. Jednak Ministerstwo Rolnictwa i Leśnictwa nie określa kwoty 6,9 mld euro jako minimalnego progu akceptowalnego dla Litwy.

„Kwota ta stanowi punkt odniesienia w negocjacjach uzasadniający potrzeby finansowe Litwy, a nie z góry ustalony minimalny poziom akceptowalny” – wyjaśniło ministerstwo.

Płatności bezpośrednie – 100% średniej UE do 2034 roku

Ministerstwo Rolnictwa po raz pierwszy jasno określiło również ostateczny cel konwergencji płatności bezpośrednich.

„Stanowisko Litwy – w latach 2028–2034 zakończyć zewnętrzną konwergencję płatności bezpośrednich i do 2034 r. osiągnąć 100% średniej unijnej płatności bezpośrednich“, – twierdzi ministerstwo.

Według szacunków Ministerstwa Rolnictwa w 2027 r. średni poziom płatności bezpośrednich w UE powinien wynieść około 270–280 euro za hektar. Nie jest to jednak jeszcze konkretna kwota dopłat w Litwie w 2034 r. – do tego czasu ogólna średnia w UE może ulec zmianie.

Proponowany przez Komisję Europejską przedział wsparcia dochodów związanego z powierzchnią, wynoszący 130–240 euro/ha, jak wyjaśnia ministerstwo, również nie jest bezpośrednio tożsamy ze średnią wypłatą bezpośrednią w danym kraju.

Ministerstwo Rolnictwa wskazuje, że będzie dążyć do tego, aby proponowany przedział był jak najwęższy, a różnice w wysokości dopłat między państwami uległy zmniejszeniu. Ministerstwo nie podało jednak, jakiej konkretnej dolnej granicy w euro/ha Litwa będzie domagać się podczas negocjacji.

Nie ustali cen skupu, ale obiecuje zmienić zasady handlu

Litwa, sprawując przewodnictwo w Radzie UE, nie będzie bezpośrednio ustalać cen skupu mleka, zbóż ani innych produktów rolnych. Jednak Ministerstwo Rolnictwa obiecuje rozpocząć przegląd przepisów UE dotyczących nieuczciwych praktyk handlowych w łańcuchu dostaw żywności. Według ministerstwa celem jest lepsza ochrona rolników i innych dostawców przed nieuczciwym postępowaniem nabywców, zapewnienie uczciwszych umów oraz stworzenie warunków umożliwiających producentom uzyskanie sprawiedliwszego wynagrodzenia.

W trakcie prezydencji Litwa zamierza przeanalizować wniosek Komisji Europejskiej w ramach grup roboczych, przedstawić własne kompromisowe poprawki do aktu prawnego oraz przygotować sprawozdanie z postępów w negocjacjach. Jeśli nie uda się osiągnąć porozumienia, rozpatrzenie dokumentu zostanie przekazane Grecji, która przejmie prezydencję po Litwie.

Jednak Ministerstwo Rolnictwa nie wskazało jak dotąd, jakich konkretnych środków prawnych będzie dążyć Litwa: czy będą proponowane obowiązkowe umowy pisemne, bardziej rygorystyczne ujawnianie informacji o ustalaniu cen, nowe sankcje wobec nabywców, czy też dodatkowe instrumenty wzmacniające siłę przetargową producentów.

Problemy rynkowe zostaną omówione co najmniej trzy razy

Ministerstwo Rolnictwa obiecuje, że w trakcie litewskiej prezydencji sytuacja na rynkach rolnych zostanie poruszona co najmniej podczas trzech posiedzeń Rady UE ds. Rolnictwa i Rybołówstwa.

„Da to państwom członkowskim możliwość omówienia wyzwań stojących przed sektorem rolnym oraz, w razie potrzeby, zwrócenia się do Komisji Europejskiej o podjęcie środków stabilizujących rynki” – twierdzi ministerstwo. W odpowiedzi nie wskazano jednak, jakich konkretnych środków Litwa dążyłaby w związku z cenami nawozów, paliw i energii: nowego funduszu wsparcia UE, zwiększenia rezerwy rolnej, zmian w przepisach dotyczących tymczasowej pomocy państwa czy innego mechanizmu.

Nie podano, jakie organizacje rolnicze brały udział w pracach

„Agrobitė” Ministerstwo Rolnictwa poprosiło również o wskazanie, które konkretne organizacje rolnicze i rolników zostały uwzględnione podczas opracowywania celów prezydencji, kiedy odbywały się konsultacje oraz jakie ich propozycje zostały uwzględnione w programie.

Ministerstwo nie podało ani nazw organizacji, ani dat spotkań, ani konkretnych przyjętych propozycji. Ministerstwo Rolnictwa ograniczyło się do ogólnego wyjaśnienia, że współpracuje z organizacjami rolniczymi i organizacjami sektora rolnego, uwzględnia ich problemy, propozycje i oczekiwania oraz będzie kontynuować dialog w przyszłości.

W związku z tym na podstawie odpowiedzi ministerstwa nie da się ustalić, czy 18 opisów negocjacyjnych zostało faktycznie uzgodnionych z organizacjami rolniczymi, które z nich brały w tym udział oraz ile ich propozycji znalazło się w stanowisku Litwy.

Nie wiadomo, kiedy społeczeństwo zapozna się z całym programem

Ministerstwo Rolnictwa wskazuje, że rząd zatwierdził projekty zestawu zagadnień i opisów programu przewodnictwa już 2 września i przekazał je do Seimu. Nie ma jednak konkretnego terminu, w którym cała program lub streszczenie zagadnień leżących w kompetencji Ministerstwa Rolnictwa i Leśnictwa powinno zostać opublikowane dla opinii publicznej.

„Czy Ministerstwo Spraw Zagranicznych, które jest administratorem zestawienia, planuje opublikować ogólny program prezydencji Litwy, streszczenia obszarów kompetencji Ministerstwa Rolnictwa i Leśnictwa lub poszczególne opisy zagadnień, należy zapytać osobno“”, – odpowiedziało ministerstwo.

Tak więc konkretne cele zostały już opracowane, zatwierdzone przez rząd i są rozpatrywane w Seimie, jednak rolnicy i społeczeństwo nadal nie mają dostępu do pełnego porządku obrad obejmującego 18 zagadnień.