Spektakl milionów K. Mažeikos: 64% beneficjentów otrzymało do 100 euro, a 10% otrzymało prawie dwie trzecie środków
Prawie 20 mln euro pomocy w związku ze wzrostem cen nawozów i paliw zostało już wypłacone, a dane przedstawione przez Krajową Agencję Płatniczą (NMA) pozwalają po raz pierwszy zapoznać się z rzeczywistym rozkładem tej pomocy.
Liczby te znacznie odbiegają od wrażenia, jakie mogły wywołać publiczne komunikaty Ministerstwa Rolnictwa (ŽŪM) przed wypłatą pomocy. We wrześniu minister rolnictwa Kęstutis Mažeika stwierdził, że rolnik „może liczyć na do 4,5 tys. euro”, a największej pomocy miałyby się spodziewać gospodarstwa mieszane i średniej wielkości. Według ministra priorytetem były małe gospodarstwa. W październiku wiceminister Ligita Valalytė mówiła już o średnim wsparciu dla gospodarstwa wynoszącym około 4 tys. euro. Jednak rzeczywista średnia obliczona przez NMA wynosi 295,15 euro.
Prawie dwie trzecie – do 100 euro
NMA podała, że wsparcie wypłacono 66 051 wnioskodawcom. Łączna wypłacona kwota wynosi 19,495 mln euro. Najniższa wypłata wyniosła zaledwie 9,96 euro, a najwyższa – 8 529 euro. Jeszcze bardziej wymowny jest rozkład beneficjentów.
Do 50 euro otrzymało 30 125 wnioskodawców, czyli 45,61% wszystkich beneficjentów. Kolejnym 12 226 rolnikom wypłacono kwoty od 50 do 100 euro. W sumie więc 64,12% beneficjentów otrzymało nie więcej niż 100 euro. Jeśli dodać do tego 14 214 beneficjentów, których wypłata wyniosła od 100 do 500 euro, okazuje się, że aż 85,64% wszystkich beneficjentów otrzymało do 500 euro.
Zaledwie 328 wnioskodawców otrzymało 3 tys. euro lub więcej – około 0,5% wszystkich beneficjentów. Więcej niż wspomniane wcześniej przez ministra 4,5 tys. euro otrzymało 183 wnioskodawców, czyli 0,28%. Ponadto faktyczna najwyższa wypłata – 8 529 euro – prawie dwukrotnie przewyższyła kwotę 4,5 tys. euro, o której minister wspomniał publicznie.
Dane NMA wskazują na wyraźną koncentrację wsparcia: 10% wnioskodawców, którzy otrzymali największe wypłaty, otrzymało 12,85 mln euro, czyli prawie dwie trzecie całej pomocy. Pozostałym 90% beneficjentów przypadło 6,65 mln euro – nieco ponad jedna trzecia całego pakietu.
Podobną dysproporcję widać również w przypadku wsparcia z tytułu powierzchni: z 16,5 mln euro aż 13,4 mln euro trafiło do wnioskodawców, którzy zadeklarowali ponad 300 ha. Tak więc nawet po ustaleniu „pułapu” pomocy na poziomie 300 ha, znaczna część środków przeznaczonych na wsparcie z tytułu powierzchni i tak trafiła do grupy gospodarstw, które zadeklarowały największe areały.
Ministerstwo Rolnictwa nie wspomina o niskich wypłatach
„Agrobitė” zwróciła się do Ministerstwa Rolnictwa z pytaniem, ilu rolników faktycznie otrzymało wcześniej publicznie wymieniane kwoty w wysokości 3,5–4,5 tys. euro oraz w jaki sposób obliczono te orientacyjne wartości. Ministerstwo nie udzieliło konkretnej odpowiedzi na to pytanie. Ministerstwo Rolnictwa przypomniało o zasadach przyznawania wsparcia i zaznaczyło, że informacje o faktycznym podziale środków zostały już przekazane przez Narodową Agencję Wsparcia Rolnictwa (NMA), dlatego nie będzie ich „powielać”.
Ministerstwo zostało również zapytane, czy przed zatwierdzeniem modelu obliczono, ile gospodarstw otrzyma mniej niż 100, 500 czy 1 000 euro oraz czy wypłaty rzędu kilkunastu lub kilkudziesięciu euro mogą w znaczący sposób zrekompensować wzrosłe koszty paliwa i nawozów. Odpowiedź znów była krótka: pomoc wypłaciła NMA, a „Agrobitė” otrzymała już te informacje.
Jednak dane przedstawione przez NMA wskazują obecnie, że niskie wypłaty nie były odosobnionymi przypadkami – prawie dwie trzecie wszystkich beneficjentów otrzymało do 100 euro.
„Celem były małe i średnie gospodarstwa”
Ministerstwo Rolnictwa zostało również zapytane, czy dysponując już faktycznymi danymi dotyczącymi wypłat, nadal uważa, że model ten pomógł przede wszystkim małym i średnim gospodarstwom. Ministerstwo nie przedstawiło konkretnych wskaźników potwierdzających tę tezę.
„Celem tej decyzji było wsparcie małych i średnich gospodarstw oraz uniknięcie zwiększania obciążenia administracyjnego” – zaznaczyło Ministerstwo Rolnictwa. Ministerstwo wyjaśniło zatem, co było celem, ale nie przedstawiło danych liczbowych potwierdzających, że cel ten został osiągnięty.
Zapytane, czy minister bierze na siebie odpowiedzialność polityczną za publiczne komunikaty dotyczące wsparcia w wysokości kilku tysięcy euro oraz czy w przyszłości rozważana będzie minimalna wypłata lub kryteria lepiej odzwierciedlające wielkość gospodarstwa, Ministerstwo Rolnictwa odpowiedziało, że „minister wytyczył jasny kierunek” – zerową biurokrację i szybką wypłatę środków.
Nie udzielono odpowiedzi na pytanie dotyczące odpowiedzialności politycznej oraz ewentualnych zmian modelu.
V. Buivydas: to, o czym mówiliśmy, widać teraz na rachunkach
Wiceprzewodniczący Litewskiego Związku Młodych Rolników i Młodzieży (LJŪJS) Vytautas Buivydas twierdzi, że faktyczne wypłaty potwierdziły krytykę, którą organizacja zgłaszała jeszcze przed zatwierdzeniem modelu.
„Rolnicy dzielą się otrzymanymi dopłatami – 20, 30, 50, 100 euro, gdzie indziej jest to kilkaset. Rolnicy zaczynają wyrażać niezadowolenie, ponieważ te pieniądze zaczynają się zmniejszać, a w rzeczywistości prawie nic tam nie wpada“ – powiedział V. Buivydas. Jego zdaniem wybrana formuła nie była korzystna dla małych gospodarstw.
„To w pewnym sensie oszustwo, gdy mówimy o priorytecie dla gospodarstw rodzinnych i średnich. Zostały one zepchnięte na margines, otrzymają po kilkadziesiąt lub kilkaset euro, a wsparcie w większości trafi do tych, którzy posiadają 300 ha areału upraw, 300 sztuk bydła oraz do przedsiębiorstw.“, – stwierdził V. Buivydas i dodał: „Cóż, to po prostu kpina. Szczególnie dotknięci są zapewne ci, którzy nie mają dużych areałów, ale starają się tworzyć większą wartość dodaną, np. uprawiając owoce, warzywa, jagody itp. Oni otrzymują zaledwie 10 euro za hektar.“
D. Karalevičienė: „Po co to?“
Danutė Karalevičienė, przewodnicząca Litewskiego Stowarzyszenia Użytkowników Gruntów Mało Żyznych (LNŽNA), podaje konkretne przykłady swoich członków. Jedno gospodarstwo ekologiczne o powierzchni około 80 ha otrzymało około 700 euro.
„Te 700 euro to dobrze. Ale to mało” – powiedziała. Inne gospodarstwo w Żmudzi, zarządzające 60–70 ha i hodujące około 20 krów – 10 mlecznych i 10 mięsnych – otrzymało około 200 euro.
„Właśnie o to pyta – za co otrzymał tę dotację? Komu ona jest przeznaczona?” – opowiadała D. Karalevičienė. Szczególnie krytycznie ocenia sytuację gospodarstw hodujących bydło mięsne oraz tych prowadzących działalność na glebach mało urodzajnych. Według przewodniczącej stowarzyszenia państwo od wielu lat zachęcało takie gospodarstwa do zajmowania się hodowlą, jednak w tym modelu wsparcia bydło mięsne zostało pominięte.
Ministerstwo Rolnictwa ze swojej strony ogłosiło, że model wsparcia był omawiany w Kolegium wraz z przedstawicielami rolników. Jednak ostateczne dane NMA rodzą bardzo konkretne pytanie: skoro za priorytet uznano małe i średnie gospodarstwa, jak ocenić wynik, skoro prawie dwie trzecie beneficjentów otrzymało do 100 euro, a 10% największych beneficjentów otrzymało prawie dwie trzecie całej pomocy?
Ministerstwo Rolnictwa nie udzieliło konkretnej odpowiedzi na to pytanie.