Perspektywy rolnictwa UE do 2035 r.: największe wyzwania – ryzyko geopolityczne, koszty produkcji i dochody gospodarstw rolnych

Napięcia geopolityczne, wahania cen energii i nawozów, zmiany klimatu, niedobór siły roboczej oraz starzenie się rolników mogą w najbliższym dziesięcioleciu znacząco zmienić rolnictwo w Unii Europejskiej. W opublikowanym przez Wspólne Centrum Badawcze (JRC) Komisji Europejskiej przeglądzie dyskusji ekspertów oceniono, w jaki sposób czynniki te mogą wpłynąć na produkcję rolną, handel i dochody gospodarstw rolnych do 2035 r.

W przeglądzie opublikowanym 8 października 2026 r. podsumowano dyskusje ekspertów, które odbyły się wiosną 2026 r. Podczas tych dyskusji przeanalizowano długoterminowe scenariusze rozwoju rolnictwa w UE oraz główne zagrożenia, które mogą wpłynąć na konkurencyjność sektora i odporność ekonomiczną rolników.

Produkcja w niektórych sektorach może spaść, a w innych – wzrosnąć

Według ocen ekspertów w ciągu najbliższej dekady w UE może spaść produkcja zbóż, buraków cukrowych, wołowiny, wieprzowiny i baraniny. Bardziej korzystne perspektywy przewiduje się dla sektorów drobiu, jaj, roślin oleistych i białkowych.

Takie zmiany strukturalne będą związane nie tylko z trendami konsumpcyjnymi i rynkowymi. Duże znaczenie będą miały koszty produkcji, warunki klimatyczne, handel międzynarodowy, wdrażanie technologii oraz zdolność gospodarstw do inwestowania.

UE pozostaje w dużym stopniu uzależniona od importowanych nawozów

Jednym z czynników podatności rolnictwa na zagrożenia, wymienionych w przeglądzie JRC, jest zależność UE od importowanych nawozów mineralnych i zasobów energetycznych.

W 2025 r. import pokrywał 53% zapotrzebowania UE na nawozy azotowe, 63% na fosforowe i aż 76% na potasowe. Taka zależność oznacza, że konflikty geopolityczne, gwałtowne wzrosty cen energii lub zakłócenia w międzynarodowych łańcuchach dostaw mogą bezpośrednio przełożyć się na koszty produkcji ponoszone przez rolników.

Jednym z możliwych kierunków zmniejszenia tej zależności jest bardziej efektywne odzyskiwanie składników odżywczych z odchodów zwierzęcych i ich ponowne wprowadzanie do produkcji rolnej.

Zakłócenia w dostawach energii miałyby dotkliwy wpływ na dochody gospodarstw rolnych

Eksperci JRC przeanalizowali również hipotetyczne scenariusze wstrząsów geopolitycznych. W jednym z nich symulowano sytuację, w której w 2026 r. na sześć miesięcy zostałby zakłócony eksport ropy i gazu przez Cieśninę Ormuz. W przypadku takiego scenariusza średnie dochody gospodarstw rolnych w UE mogłyby spaść o 5,9% w porównaniu ze scenariuszem bazowym.

Należy podkreślić, że jest to wynik modelowania hipotetycznego, a nie prognoza, że do takich zakłóceń w dostawach dojdzie.

Scenariusz ten pokazuje jednak, jak ściśle wyniki ekonomiczne współczesnego rolnictwa są powiązane z rynkami energii i procesami geopolitycznymi poza granicami UE.

Zmiany klimatyczne mogą obniżyć plony

Zmiany klimatyczne pozostają istotnym długoterminowym wyzwaniem. W przeglądzie JRC szacuje się, że w Europie Południowej plony pszenicy i kukurydzy mogą spaść o około 20%, choć część potencjalnych strat można by zrekompensować poprzez zastosowanie środków adaptacyjnych.

Zmiany klimatu mogą mieć również wpływ na hodowlę zwierząt – przewiduje się potencjalny spadek produkcji mlecznej i mięsnej.

Dlatego też dla odporności sektora coraz większe znaczenie mają inwestycje w rolnictwo precyzyjne, innowacje, nowe metody genomiczne oraz systemy produkcji dostosowane do zmieniającego się klimatu.

Umowy handlowe – zarówno szanse, jak i presja konkurencyjna

Umowy handlowe UE z krajami Mercosuru, Indiami, Indonezją i Meksykiem mogą otworzyć dodatkowe możliwości eksportowe dla europejskiego sektora rolno-spożywczego.

Nowe możliwości mogą pojawić się przede wszystkim dla producentów wina, produktów mlecznych, oliwy z oliwek i żywności przetworzonej. Jednak jednocześnie większy import może zwiększyć presję konkurencyjną na bardziej wrażliwe sektory rolnictwa UE, w tym producentów wołowiny, drobiu, cukru i mleka.

Dlatego przy ocenie nowych umów handlowych należy uwzględnić nie tylko ogólny wzrost handlu, ale także ich wpływ na konkretne sektory rolnictwa UE oraz warunki konkurencyjne rolników.

Gospodarstwa rolne potrzebują długoterminowej stabilności politycznej

W dyskusjach ekspertów JRC zwraca się również uwagę na ciągłość polityki rolnej. Inwestycje rolników w sprzęt, budynki, energetykę, hodowlę, poprawę jakości gleby czy nowe technologie są planowane z wieloletnim wyprzedzeniem. Dlatego często zmieniające się warunki wsparcia i regulacje zwiększają niepewność oraz utrudniają podejmowanie długoterminowych decyzji.

W przeglądzie podkreślono, że dla zapewnienia długoterminowej odporności gospodarstw i inwestycji konieczna jest większa ciągłość środków politycznych, a planowanie polityki rolnej UE powinno lepiej odpowiadać długoterminowym potrzebom sektora.

Oceny ekspertów JRC wskazują, że w nadchodzącej dekadzie odporność rolnictwa UE nie będzie zależała od jednego czynnika. Dostępność energii i nawozów, dochody gospodarstw rolnych, skutki zmian klimatu, polityka handlowa, innowacje oraz jasna, długoterminowa polityka rolna stają się kwestiami wzajemnie powiązanymi.

Dla sektora rolnego szczególnie ważne jest, aby wraz z rosnącymi wymaganiami stawianymi rolnikom zapewniono im jednocześnie warunki ekonomiczne umożliwiające inwestowanie, modernizację gospodarstw i utrzymanie konkurencyjnej produkcji. Długoterminowe bezpieczeństwo żywnościowe jest nierozerwalnie związane z gospodarstwami rolnymi, które są ekonomicznie rentowne i odporne.