Ile tak naprawdę kosztują litewskie ziemniaki?
Dla wielu mieszkańców pierwsze litewskie ziemniaki są jednym z najwyraźniejszych znaków nadchodzącego lata. Jedni jedzą je z masłem i koperkiem, inni nie wyobrażają sobie zupy szaltibarszcz bez nich, a jeszcze inni już planują przygotować kugel lub placki ziemniaczane. Jednak odpowiedź na pytanie, ile kosztują tego lata litewskie ziemniaki z nowego zbioru, nie jest jednoznaczna – ich cena zależy od miejsca sprzedaży i stopnia przetworzenia produktu.
Według danych Centrum Informacji Rolniczej w dniach 15–21 czerwca nieumyte i niepakowane ziemniaki z nowego zbioru sprzedawane przez producentów kosztowały średnio 0,78 euro za kilogram. W tym samym okresie średnia cena kilograma pakowanych ziemniaków litewskich w dużych sieciach handlowych wynosiła 1,29 euro, natomiast na początku czerwca cena wywoławcza sprzedawców na targowiskach wynosiła około 2,23 euro za kilogram.
Chociaż różnica między cenami może wydawać się duża, bezpośrednie ich porównanie nie jest miarodajne. Rolnicy najczęściej sprzedają ziemniaki nieumyte i niepakowane, natomiast w sieciach handlowych kupującym oferuje się produkt już wyselekcjonowany, posortowany, zapakowany i dostarczony. Na targowiskach często sprzedaje się mniejsze ilości, a na początku sezonu wczesnego klienci są gotowi zapłacić więcej za pierwsze litewskie zbiory.
Chociaż ziemniaki pozostają jednym z najważniejszych produktów tradycyjnej kuchni litewskiej, ich spożycie w ciągu ostatnich dwóch dekad znacznie spadło. O ile w 2004 roku jeden mieszkaniec Litwy spożywał średnio 124 kilogramy ziemniaków rocznie, o to w 2024 roku wskaźnik ten wynosił 81 kilogramów. W ciągu dwudziestu lat spożycie spadło o ponad jedną trzecią. Niemniej jednak ziemniaki nie zniknęły z diety Litwinów – średnio na jednego mieszkańca w ciągu miesiąca nadal przypada prawie 7 kilogramów tego warzywa.
Według dr Irmy Jankauskienės, kierowniczki Działu Informacji Rynkowej i Analiz Ekonomicznych Centrum Danych Rolniczych, liczby te nie wskazują na zanik ziemniaków w kuchni, lecz na zmianę ich roli. Jak twierdzi specjalistka, obecnie konsumenci mają znacznie szerszy wybór produktów spożywczych, jednak ziemniak pozostaje często kupowanym i dobrze znanym towarem, dlatego zmiany jego cen stają się swego rodzaju barometrem codziennych cen żywności.
Sytuacja w tym roku wyróżnia się tym, że cena uzyskiwana przez producentów nie uległa zmianie, jednak w sieciach handlowych ziemniaki potaniały. W dniach 15–21 czerwca średnia cena nieumytych i niepakowanych ziemniaków z nowego zbioru sprzedawanych przez producentów wynosiła 0,78 euro za kilogram – tyle samo, co w tym samym okresie ubiegłego roku. Tymczasem średnia cena pakowanych ziemniaków litewskich w sieciach handlowych spadła o prawie 13% – z 1,48 euro do 1,29 euro za kilogram.
Dr Evaldas Stankevičius, starszy ekonomista w Dziale Informacji Rynkowej i Analiz Ekonomicznych Centrum Danych Rolniczych, zwraca uwagę, że ceny u producenta i u konsumenta końcowego nie zawsze zmieniają się w tym samym kierunku. Według niego na cenę detaliczną wpływają nie tylko koszty surowca, ale także rozwiązania logistyczne, sortowanie, pakowanie, przechowywanie oraz łańcuch dystrybucji, dlatego na podstawie samej zmiany ceny w sklepie nie można wnioskować o zmianach tej samej skali w dochodach rolników.
Różnice cenowe wynikają z całej drogi, jaką produkt pokonuje od pola do kupującego. Aby ziemniaki trafiły na półki centrów handlowych, muszą zostać wyselekcjonowane, posortowane, zapakowane i przetransportowane. Na ostateczną cenę składają się koszty magazynowania, handlu oraz ewentualnych strat. Na targowiskach zasady ustalania cen są inne – tutaj częściej ustala się pierwotną cenę żądaną przez sprzedawców, a handel odbywa się w mniejszych ilościach i często w warunkach ograniczonej podaży.
Wczesne zbiory ziemniaków wymagają również większych inwestycji. Aby wprowadzić produkt na rynek już na początku lata, ziemniaki trzeba sadzić wcześniej, chronić przed wiosennymi przymrozkami, a w razie potrzeby – dodatkowo nawadniać. Ponieważ wczesne zbiory nie są jeszcze obfite, na jeden kilogram produkcji przypada większa część kosztów uprawy i zbiorów. Na cenę wpływają koszty nawozów, paliwa, siły roboczej, nawadniania oraz warunki pogodowe. Przemarzliny, susza lub obfite opady mogą znacznie zmniejszyć plony i wpłynąć na sytuację rynkową.
Dane z 2026 roku potwierdzają, że nie ma jednej ceny litwowskich ziemniaków. W ciągu roku ceny w różnych kanałach dystrybucji zmieniały się w różny sposób: w sieciach handlowych spadły, na poziomie producentów pozostały stabilne, a na targowiskach zasadniczo się nie zmieniły. Dlatego oceniając, ile kosztują litewskie ziemniaki z nowego zbioru, należy wziąć pod uwagę, na którym etapie ich drogi do konsumenta mierzy się cenę – w gospodarstwie, na półce w centrum handlowym czy na straganie na targu. Różnice te odzwierciedlają nie tylko wartość samego produktu, ale także wszystkie dodatkowe koszty i usługi, które determinują ostateczną cenę dla konsumenta.
