Zakończyło się zgłaszanie gruntów rolnych: pierwsze wyniki
Po zakończeniu corocznego składania deklaracji dotyczących gruntów rolnych i innych obszarów, które w tym roku trwało od 13 kwietnia do 22 czerwca, Ministerstwo Rolnictwa podsumowało pierwsze wyniki.
W tym roku zatwierdzono 107,2 tys. wniosków (w zeszłym roku – 110,1 tys.), w których zadeklarowano 2 910,1 tys. ha gruntów rolnych (w zeszłym roku – 2 915,1 tys. ha). Dane statystyczne potwierdzają długoterminową tendencję w litewskim rolnictwie – liczba wnioskodawców maleje, jednak deklarowane powierzchnie pozostają niemal niezmienne, w związku z czym rośnie średnia powierzchnia deklarowana na jednego wnioskodawcę. W tym roku wynosi on 27,1 ha (w 2025 r. – 26,5 ha). Zauważa się, że coraz więcej uwagi poświęca się ochronie środowiska i bardziej zrównoważonemu rolnictwu.
Coraz większą popularnością cieszą się zrównoważone praktyki rolnicze
Od samego początku realizacji planu strategicznego (PS) na lata 2023–2027 r. najpopularniejsze pozostają działania produkcyjne w ramach systemu ekologicznego „Działalność na gruntach ornych”. W zeszłym roku, po wejściu w życie zmian w SP, uczestnictwo w działaniach produkcyjnych nie wymaga już wyboru działań nieprodukcyjnych.
W ramach działania „Zmiana upraw” w tym roku, w porównaniu z rokiem 2025, zadeklarowano o 4% większy areał: w 2026 r. – 821,2 tys. ha, a w 2025 r. – 788,9 tys. ha. W działaniu tym uczestniczyło o prawie 5% więcej wnioskodawców.
W tym roku w ramach działania „Uprawy międzyplonowe” zadeklarowano obszar o 8% większy niż w zeszłym roku (w 2026 r. – 435,9 tys. ha, a w 2025 r. – 404,8 tys. ha), mimo że złożono o 4% mniej wniosków.
W ramach działania „Technologie rolnictwa zachowawczego bezorkowego” zadeklarowana powierzchnia (1,581 mln ha) nieznacznie (o 1%) zmniejszyła się w porównaniu z rokiem 2025 (1,601 mln ha). Wnioskodawcy (93%) chętniej wybierali inne bezorkowe techniki uprawy gleby (1,478 mln ha), dla których obowiązują prostsze wymagania i za które przyznawana jest niższa dopłata – 20 EUR/ha. Osobom, które wybrały siew bezpośredni (7% lub 103 tys. ha), wypłacana jest dopłata w wysokości 66 EUR/ha.
Wyniki deklaracji wskazują, że w ramach działania „Stosowanie certyfikowanego materiału siewnego” zgłoszony areał wzrósł o 13% do 296,6 tys. ha (w 2025 r. – 262,8 tys. ha), mimo że złożono o 4% mniej wniosków.
W tym roku mniej rolników uczestniczyło w działaniu „Pielęgnacja elementów krajobrazu”, ponieważ dla części z nich wygasły już zobowiązania podjęte w 2023 r. W ramach tego działania nie tylko o 15% zmniejszyła się zadeklarowana powierzchnia (w 2026 r. – 7,5 tys. ha, a w 2025 r. – 8,9 tys. ha), ale także złożono o 11% mniej wniosków (w 2026 r. – 10,7 tys., a w 2025 r. – 12 tys.).
W tym roku rolnicy chętniej podejmowali roczne zobowiązania w ramach działania „Pas krótkotrwałych roślin miododajnych”, w ramach której zadeklarowano o 43% więcej powierzchni niż w ubiegłym roku (w 2026 r. – prawie 2,5 tys. ha, a w 2025 r. – 1,7 tys. ha).
Rolnicy jeszcze chętniej niż w poprzednim roku decydowali się na udział w programie „Kompleksowa opieka nad łąkami i terenami podmokłymi” w ramach działania „Ekstensywne gospodarowanie wieloletnimi łąkami poprzez wypas zwierząt”. Taką aktywność można przypisać temu, że rolnicy mogą z tym samym inwentarzem uczestniczyć zarówno w systemie ekologicznym „Dobrostan zwierząt”, jak i w tym działaniu. W porównaniu z rokiem 2025 w bieżącym roku w ramach wspomnianego działania zadeklarowano o 13% większy obszar (w 2026 r. – 74,7 tys. ha, a w 2025 r. – 66,2 tys. ha).
Wśród rolników popularnością nadal cieszy się system ekologiczny „Program zrównoważonej uprawy owoców, jagód i warzyw (NKP)”. W tym roku zadeklarowany areał (8,9 tys. ha), w porównaniu z rokiem 2025 (prawie 7,9 tys. ha), wzrósł o 14%, a liczba złożonych wniosków wzrosła o 23%. Świadczy to o rosnącej popularności tego programu również wśród gospodarstw o mniejszym areału.
Ponadto w tym roku wzrosło zaangażowanie w system ekologiczny „Zamiana gruntów ornych na łąki, ich utrzymanie i pielęgnacja”. W ramach działania „Zamiana gruntów uprawnych na łąki” zadeklarowano o 49% więcej powierzchni (w 2026 r. – 15,9 tys. ha, a w 2025 r. – 10,7 tys. ha), natomiast w ramach działania „Utrzymanie i pielęgnacja łąk wieloletnich” – o 23% więcej powierzchni (w 2026 r. – 55,5 tys. ha, a w 2025 r. – 45,2 tys. ha).
Rośnie powierzchnia gospodarstw ekologicznych
W tym roku gospodarstwa ekologiczne (w tym przechodzące na rolnictwo ekologiczne) zadeklarowały około 325,8 tys. ha, czyli o 48,8 tys. ha (18 proc.) więcej niż w 2025 r.
Powierzchnia zadeklarowana przez gospodarstwa przechodzące na rolnictwo ekologiczne wzrosła w tym roku 1,5-krotnie w porównaniu z rokiem ubiegłym.
Zgłoszona powierzchnia certyfikowanych owoców, jagód, warzyw, ziół leczniczych i roślin przyprawowych była w tym roku o 2,9 tys. ha (34 proc.) większa w porównaniu z rokiem ubiegłym.
Zgłoszona powierzchnia upraw wieloletnich roślin zielnych (124,6 tys. ha) przekroczyła o 15% powierzchnię zgłoszoną w ubiegłym roku (108 tys. ha). Wzrosły również (o 19 proc.) deklarowane powierzchnie upraw zbóż ekologicznych oraz zbóż w okresie przejściowym do produkcji ekologicznej (w 2025 r. – 138,5 tys. ha, a w 2026 r. – 165,4 tys. ha). O 14% wzrosły również powierzchnie, na których uprawia się zboża i wieloletnie trawy na nasiona (w 2025 r. – 18,5 tys. ha, a w 2026 r. – 21,1 tys. ha).
Zgłoszone powierzchnie – podobne
W tym roku składano wnioski również w ramach innych środków programu rozwoju obszarów wiejskich. Na obszarze „Natura 2000” zadeklarowano 19,9 tys. ha łąk i 10,7 tys. ha lasów. W ramach środka „Ochrona dzikiego ptactwa poza obszarami »Natura 2000«” zadeklarowano 13,5 tys. ha łąk wieloletnich. Na tych obszarach zadeklarowane powierzchnie są podobne do tych z ubiegłego roku. W obszarach charakteryzujących się przeszkodami naturalnymi lub innymi specyficznymi utrudnieniami również utrzymano wyniki podobne do ubiegłorocznych (około 726,7 tys. ha).
Nie będzie konieczności odtwarzania wieloletnich łąk
W 2026 r. zadeklarowane łąki wieloletnie i przypisane do nich powierzchnie wynoszą około 540,4 tys. ha, tj. pozostają na podobnym poziomie jak w poprzednich latach. Zgodnie z prognozami powierzchnie te nie uległy znacznemu zmniejszeniu. Z tej powierzchni około 423,1 tys. ha stanowią łąki wieloletnie, a pozostałą część – inne obszary zaliczane do wieloletnich łąk, w tym obszary objęte środkami ekologicznymi i ochroną środowiska. Łączna powierzchnia wieloletnich łąk w Litwie, wliczając w to również niezgłoszone wieloletnie łąki, wynosi około 654,7 tys. ha.
Należy podkreślić, że od 2026 r., zgodnie ze standardem GAAB 1, dopuszczalne zmniejszenie wskaźnika referencyjnego powierzchni łąk wieloletnich w porównaniu z rokiem 2018 zostało zwiększone do 10%. (wcześniej wynosił on 5%). Na razie w Litwie nie ma ryzyka, że rolnicy będą musieli przywrócić wieloletnie łąki. Niemniej jednak, podobnie jak w poprzednich latach, utrzymuje się ogólna tendencja do zmniejszania się powierzchni łąk wieloletnich, związana ze strukturalnymi zmianami w rolnictwie, dlatego zachęca się rolników do utrzymania posiadanych obszarów wieloletnich łąk i nieorania ich bez konieczności, aby uniknąć ewentualnego obowiązku ich odtworzenia.
Co jeszcze warto wiedzieć
Ostateczne dane dotyczące deklaracji gruntów rolnych i innych obszarów będą znane później, gdy Krajowa Agencja Płatnicza przy Ministerstwie Rolnictwa zakończy rozpatrywanie wszystkich wniosków otrzymanych w 2026 r.
Należy również zwrócić uwagę na fakt, że pule finansowe na systemy ekologiczne w ramach programu SP, podobnie jak w przypadku innych rodzajów płatności bezpośrednich, nie ulegają zmianie w 2026 roku. W związku z tym, w miarę wzrostu popularności niektórych środków i zgłaszania w ich ramach większej niż przewidywano powierzchni, wysokość dopłat ulega zmniejszeniu, jednak nie poniżej minimalnej kwoty dopłaty ustalonej dla danego środka w ramach programu wsparcia.
