Hodowla owiec i kóz: od czego zależy dobry stan zdrowia stada?

Owce i kozy od dawna stanowią nieodłączną część wielu gospodarstw. Dostarczają cennego mleka i wełny oraz w naturalny sposób dbają o porządek na pastwiskach. Opieka nad tymi zwierzętami wymaga uwagi i odpowiedzialności. Czasami właścicielowi może się wydawać, że w stadzie wszystko jest w porządku, jednak w codziennej rutynie łatwo przeoczyć „niewidoczny” stres: słabsze zwierzę jest nieustannie wypychane z dostępu do wody, dlatego pije mniej, traci na wadze i słabnie, a młode – które zbyt późno otrzymało kolostrum – ma osłabiony układ odpornościowy i staje się całkowicie podatne na infekcje. Takie „drobiazgi” powoli niszczą zdrowie zwierząt, a poważne problemy ujawniają się „nieoczekiwanie”.

Państwowa Służba Żywności i Weterynarii (VMVT) przypomina: aby owce i kozy rosły pomyślnie i bezpiecznie, należy kierować się jasnymi zasadami dobrej praktyki.

Opieka nad młodymi zwierzętami

Pierwsze godziny po urodzeniu młodych decydują o wszystkim – tutaj czas liczy się w godzinach. Jagnię musi otrzymać mleko przedporodowe nie później niż w ciągu 3 godzin, a koźlę – w ciągu 6 godzin od urodzenia. Nie wystarczy tylko zobaczyć, że młode stoi obok matki: warto chwilę poczekać i upewnić się, że rzeczywiście ssie mleko. W przypadku stosowania automatycznych systemów karmienia lub wspólnych poideł nie należy polegać wyłącznie na tym, że sprzęt działa, ponieważ słabsze młode wymagają indywidualnej opieki. Wreszcie miejsce odpoczynku młodych musi być całkowicie suche, czyste i chronione przed przeciągami, a w przypadku stosowania dodatkowego ogrzewania ważne jest, aby nie dopuścić do przegrzania.

Karmienie, woda i niewidoczna konkurencja

Dorosłym zwierzętom należy zapewnić paszę odpowiednią do ich wieku, masy ciała i stanu fizjologicznego oraz swobodny dostęp do czystej wody. Jednak w codziennej praktyce pojawiają się niewidoczne wyzwania: zwierzęta trzymane w grupach potrzebują wystarczającej ilości miejsca przy legowiskach, aby słabsze osobniki nie były nieustannie spychane na bok. Warto poświęcić co najmniej 10 minut na obserwację stada i upewnić się, czy któreś ze zwierząt nie musi nieustannie czekać na swoją kolej. Kozom dobrze robi obgryzanie gałęzi (np. wierzby, leszczyny lub brzozy, jednak na pastwiskach należy uważnie sprawdzać, czy nie ma roślin śmiertelnie trujących, takich jak krzewy kukmedy lub rododendrony).

Wymagania dotyczące przestrzeni: ile miejsca potrzeba w pomieszczeniach?

Warunki hodowli muszą spełniać wymogi higieniczne, przy całkowitym unikaniu wilgoci i przeciągów. Zalecenia dobrej praktyki wskazują następujące minimalne powierzchnie podłóg: 

Owce o masie 60–90 kg w okresie ciąży: 1,2–1,4 m² – 1 owca. 

owce o masie 60–90 kg z jagniętami do 6 tygodni: 2,0–2,2 m² – na 1 owcę z jagniętami. 

Owce o masie 45–65 kg w okresie ciąży: 1,0–1,2 m² – na 1 owcę. 

Owce o masie 45–65 kg po owieczeniu z jagniętami do 6 tygodni: 1,8–2,0 m² – na 1 owcę z jagniętami. 

Jagnięta do 12 tygodni: 0,5–0,6 m² – na 1 jagnię. 

Dorosłe barany: 1,5–2,0 m² – na 1 barana. 

Owce i kozy są zwierzętami niezwykle społecznymi, dlatego hodowla w stadach (grupach) jest dla nich niezbędna. Nowych członków stada należy stopniowo przyzwyczajać do już ukształtowanej grupy. Pozwala to uniknąć brutalnej agresji, gdy starsze osobniki atakują nowicjusza: popychają go, szturchają rogami, gonią po zagrodzie lub blokują dostęp do karmnika i poidła, uniemożliwiając mu jedzenie i picie.

Codzienna opieka wymaga czegoś więcej niż tylko rutynowej kontroli: jeśli owca w nietypowy sposób oddala się od stada, a koza jest ciągle wypędzana z podwyższenia lub od wodopoju – to wyraźny sygnał, że w stadzie pojawił się problem i należy go rozwiązać.