W Polsce powstają lasy społeczne o powierzchni tysięcy hektarów

Polska rozpoczęła wdrażanie nowego kierunku polityki leśnej – w pobliżu dużych miast powstają tzw. lasy społeczne lub wspólnotowe. Ich celem jest zapewnienie mieszkańcom miast większych możliwości wypoczynku na łonie natury, a jednocześnie wzmocnienie ochrony różnorodności biologicznej oraz ograniczenie komercyjnego leśnictwa na terenach przylegających do miast.

Pierwszy tak duży obszar powstaje w okolicach Wrocławia. Obejmuje ona około 13 tys. hektarów lasów, w których przewiduje się zróżnicowany system ochrony i intensywności działalności człowieka.

Nie chodzi tu wyłącznie o tworzenie nowych parków czy terenów rekreacyjnych. Inicjatywa ta zmienia podejście do funkcji części lasów państwowych – w pobliżu dużych miast większy priorytet przyznaje się nie produkcji drewna, ale rekreacji, ochronie przyrody i potrzebom społecznym.

Trzy różne strefy leśne

Obszar lasów społecznych we Wrocławiu podzielony jest na trzy główne strefy, dla których przewidziano różne tryby ochrony.

„Lasy naturalne” – tereny, które w zasadzie zostaną pozostawione naturze. Ma to na celu stworzenie warunków do rozwoju ekosystemów leśnych bez aktywnej ingerencji człowieka.

„Lasy półnaturalne” – tereny, na których działalność człowieka będzie nadal możliwa, ale będzie podlegać silnym ograniczeniom. Główny nacisk zostanie w nich położony na ochronę walorów przyrodniczych i różnorodności biologicznej.

Największą część będą stanowiły „lasy społeczne” – ponad 8 tys. hektarów. Obszary te będą przede wszystkim przystosowane do wypoczynku ludzi i obcowania z naturą. Planuje się w nich utworzenie i rozbudowę szlaków pieszych, rowerowych oraz edukacyjnych.

Istotna zmiana – na tych terenach zostanie ograniczone wycinanie drzew, a komercyjna produkcja drewna nie będzie już główną funkcją lasu.

Lasy społeczne – nie tylko we Wrocławiu

Wrocław – to tylko jeden z obszarów, na którym Polska planuje wdrożyć nową koncepcję. Podobne projekty lasów społecznych planowane są również w pobliżu innych dużych miast w kraju – Warszawy, Krakowa, Poznania i Łodzi.

Ma to na celu utworzenie większych terenów zielonych wokół największych ośrodków miejskich oraz zapewnienie mieszkańcom łatwiej dostępnych obszarów rekreacyjnych.

Wraz z rozwojem miast i ich przedmieść lasy coraz częściej postrzegane są nie tylko jako źródło drewna. Pełnią one funkcję rekreacyjną, pomagają łagodzić efekt miejskiego upału, chronią różnorodność biologiczną, przyczyniają się do poprawy jakości powietrza oraz zapewniają mieszkańcom przestrzenie do aktywności fizycznej i wypoczynku.

Zmienia się podejście Polski do lasów państwowych

Tworzenie lasów społecznych stanowi część szerszych zmian w polskiej polityce ochrony środowiska. Obecny rząd kraju, który rozpoczął pracę w grudniu 2023 r., podjął działania mające na celu ograniczenie wycinki lasów na części obszarów o największych walorach przyrodniczych.

Decyzje te zostały podjęte po długotrwałych dyskusjach na temat gospodarki leśnej w Polsce oraz krytyki poprzednich władz za intensywne wycinki. Jednym z najgłośniejszych przedmiotów sporu stała się Puszcza Białowieska – jeden z najcenniejszych i najstarszych ekosystemów leśnych w Europie.

Nowy kierunek wskazuje na dążenie do postrzegania większej części lasów państwowych nie tylko z ekonomicznego, ale także społecznego i środowiskowego punktu widzenia.

Lasy coraz częściej pełnią wiele funkcji

Przykład Polski odzwierciedla szerszą dyskusję toczącą się w Europie na temat przeznaczenia lasów. Lasy są jednocześnie źródłem drewna i innych surowców, podstawą działalności gospodarczej i miejsc pracy, środkiem pochłaniania dwutlenku węgla, siedliskiem różnorodności biologicznej oraz przestrzenią rekreacyjną dla społeczeństwa. Pogodzenie wszystkich tych funkcji nie jest łatwe.

Jest to szczególnie istotne w pobliżu dużych miast, gdzie lasy są narażone na duże obciążenie rekreacyjne, a oczekiwania społeczeństwa dotyczące ich ochrony często odbiegają od tradycyjnych celów gospodarki leśnej.

Dlatego model przyjęty w Polsce opiera się na zróżnicowaniu obszarów – w niektórych miejscach priorytetem są procesy naturalne, w innych dopuszcza się ograniczoną działalność człowieka, a największa część lasów społecznych jest dostosowana do potrzeb rekreacyjnych społeczeństwa.

Ważne pytanie – jak pogodzić interesy społeczeństwa, przyrody i gospodarki?

Rozwój lasów społecznych rodzi jednocześnie pytania, które są aktualne nie tylko w Polsce. Rozszerzając obszary chronione lub ograniczające działalność gospodarczą, należy ocenić, jak takie decyzje wpływają na gospodarkę leśną, sektor drzewny, właścicieli gruntów i lokalne społeczności.

Im więcej funkcji społeczeństwo oczekuje od lasów, tym ważniejsze staje się jasne uzgodnienie, na których obszarach priorytetem jest ochrona przyrody i rekreacja, a na których nadal istotna jest zrównoważona działalność gospodarcza.

Nie mniej ważne jest, aby decyzje dotyczące użytkowania gruntów i lasów były podejmowane z udziałem osób, które na tych terenach mieszkają, prowadzą gospodarstwa rolne, zarządzają lasami lub prowadzą inną działalność gospodarczą.

Tworzone w Polsce lasy społeczne mogą stać się interesującym przykładem dla innych państw europejskich poszukujących sposobów na pogodzenie, w sąsiedztwie rozrastających się miast, potrzeby mieszkańców w zakresie przebywania na łonie natury, ochronę różnorodności biologicznej oraz racjonalne wykorzystanie gruntów i lasów.

Z punktu widzenia właścicieli gruntów rolnych i leśnych szczególnie ważne jest, aby rozwój zielonej infrastruktury opierał się nie tylko na nowych ograniczeniach, ale na dialogu z lokalnymi społecznościami, jasnych rozwiązaniach dotyczących własności i działalności gospodarczej oraz odpowiedniej równowadze interesów. Tylko w takim przypadku rozwój „zielonych miast” może stać się nie źródłem konfliktów, ale długoterminową korzyścią zarówno dla mieszkańców miast, jak i obszarów wiejskich.