Ministerstwo Rolnictwa zaostrza kryteria dotyczące aktywnych rolników. Nowe wymagania dotkną ponad 18 tys. sztuk bydła.

Zmiany w planie strategicznym zaproponowane przez litewskie Ministerstwo Rolnictwa (ŽŪM) spotkały się z ostrą krytyką ze strony niektórych organizacji rolniczych. Najwięcej dyskusji wywołały propozycje zaostrzenia kryteriów dotyczących aktywnych rolników, przyznania dodatkowych priorytetów sektorowi mleczarskiemu oraz zmiany modelu wsparcia w zakresie przejmowania gospodarstw.

Przedstawiciele Litewskiego Stowarzyszenia Gospodarstw Ekologicznych publicznie oświadczyli, że ministerstwo odchodzi od obietnic zmniejszenia obciążeń administracyjnych, a niektóre propozycje najmocniej uderzą w małe gospodarstwa. „Agrobite.lt” zwróciło się do Ministerstwa Rolnictwa z prośbą o wyjaśnienie, na czym opierają się proponowane zmiany.

Ministerstwo twierdzi, że celem zmian nie jest utrudnianie działalności rolników, ale jednocześnie przyznaje, że nie dysponuje danymi na temat tego, ilu w ogóle jest w Litwie tzw. „rolników kanapowych”.

Nowe wymagania dotknęłyby 18 tys. gospodarstw

Najwięcej dyskusji wywołała propozycja obniżenia progu automatycznego uznania za aktywnego rolnika z 2 000 do 1 000 euro płatności bezpośrednich. Według szacunków ministerstwa dotknęłoby to około 18 tys. wnioskodawców, czyli około 16% wszystkich składających deklaracje. Ministerstwo Rolnictwa zapewnia jednak, że nie powinno to spowodować dodatkowego obciążenia administracyjnego.

„Propozycja nie wprowadza nowych procedur dla wnioskodawców faktycznie prowadzących działalność rolniczą, a jedynie rozszerza zakres już funkcjonującej oceny aktywnego rolnika oraz zwiększa celowość przyznawania wsparcia”, – twierdzi ministerstwo.

Według ministerstwa kryteria dotyczące aktywnego rolnika są już obecnie weryfikowane na podstawie danych z rejestrów państwowych, dlatego nie będzie konieczne przedkładanie dodatkowych dokumentów.

Ilu jest rolników „kanapowych”? Ministerstwo nie ma odpowiedzi

Jednym z głównych argumentów przemawiających za zaostrzeniem kryteriów „aktywnego rolnika” jest dążenie do dokładniejszego odróżnienia osób faktycznie prowadzących działalność rolniczą od tzw. „kanapowych” rolników. Jednak zapytane o to, ile takich gospodarstw znajduje się obecnie na Litwie, Ministerstwo Rolnictwa nie udzieliło konkretnej odpowiedzi.

„Obecnie nie ma obiektywnych danych, które pozwoliłyby dokładnie oszacować liczbę tzw. rolników „kanapowych” – wskazuje Ministerstwo Rolnictwa.

Ministerstwo poinformowało, że dopiero teraz planuje przeprowadzić ankietę wśród gmin, sołectw i organizacji rolniczych, która, jak się oczekuje, pomoże oszacować skalę problemu.

Jednocześnie ministerstwo podkreśla, że sama wielkość gospodarstwa nie będzie stanowić podstawy do uznania wnioskodawcy za nieaktywnego.

„Najważniejsze jest ocena faktycznego prowadzenia działalności rolniczej, a nie wielkości gospodarstwa” – twierdzi ministerstwo.

Dlaczego priorytet mają wyłącznie gospodarstwa mleczne?

Kolejnym przedmiotem dyskusji jest nowy instrument „Współpraca w zakresie przejmowania gospodarstw”.

W ramach tego środka dodatkowe punkty w procesie selekcji przewidziano wyłącznie dla gospodarstw zajmujących się hodowlą bydła mlecznego.

Ministerstwo wyjaśnia, że decyzja ta została podjęta ze względu na wyjątkowo trudną sytuację w sektorze mleczarskim.

Według oficjalnych danych w latach 2015–2024 liczba stad krów ras mlecznych w Litwie spadła z 58,7 tys. do 17,9 tys., a liczba producentów mleka – z 27,8 tys. do 9,85 tys.

Według Ministerstwa Rolnictwa wskaźniki te świadczą o długotrwałym spadku koniunktury w sektorze, dlatego konieczne jest wspieranie przekazywania gospodarstw mlecznych młodszemu pokoleniu. Według ministerstwa właśnie z tego powodu gospodarstwom mlecznym przyznaje się dodatkowy priorytet.

Ministerstwo podkreśla jednak, że nie jest to warunek uzyskania wsparcia: „Środek ten jest przeznaczony na przejmowanie gospodarstw hodowlanych, dlatego o wsparcie będą mogły ubiegać się również projekty dotyczące przejęcia gospodarstw z innych sektorów hodowli zwierząt”. 

Zmiana pokoleniowa – nie tylko tworzenie nowych gospodarstw

Krytyce poddano również fakt, że z nowego instrumentu będą mogli skorzystać nie tylko nowi rolnicy rozpoczynający działalność, ale także młodzi rolnicy już prowadzący gospodarstwa. Litewskie Stowarzyszenie Gospodarstw Ekologicznych zwróciło uwagę, że „jeśli wsparcie będzie przyznawane już istniejącym młodym rolnikom, to traci ono sens – przecież nie powstaną nowi rolnicy ani nowe gospodarstwa, nie pojawi się więcej młodych rolników, a istniejące gospodarstwa tylko się powiększą i otrzymają jeszcze więcej wsparcia“

Ministerstwo nie zgadza się z tą oceną. Według niego najważniejszym celem nie jest zakładanie jak największej liczby nowych gospodarstw.

„Jednym z głównych celów tego środka jest zapobieganie sytuacji, w której po odejściu starszego rolnika rentowne gospodarstwo zostaje podzielone, sprzedane w częściach lub całkowicie zaprzestaje działalności”, – wyjaśnia ministerstwo i dodaje, że najważniejsze jest zachowanie już wypracowanego potencjału produkcyjnego gospodarstw i przekazanie go młodszemu pokoleniu.

Dlaczego dodatkowe wsparcie tylko dla hodowców krów mlecznych?

Ministerstwo otrzymało również pytania dotyczące proponowanego programu rekompensat o wartości prawie 20 mln euro. Zgodnie z nią dodatkowe wsparcie byłoby wypłacane gospodarstwom hodującym krowy mleczne, jednak nie przewiduje się analogicznego dodatku dla gospodarstw zajmujących się innymi gałęziami hodowli zwierząt.

Ministerstwo Rolnictwa wyjaśnia, że właściciele wszystkich gospodarstw hodowlanych otrzymają wsparcie proporcjonalnie do zadeklarowanych areałów. Dodatkowa wypłata dla gospodarstw mlecznych została wprowadzona ze względu na spadek cen skupu mleka.

„Ceny skupu mleka znacznie spadają od października 2025 r., dlatego postanowiono przyznać dodatkowe wsparcie gospodarstwom hodującym krowy mleczne” – twierdzi ministerstwo.

Ministerstwo: cele nie są ze sobą sprzeczne

Po tym, jak organizacje rolnicze publicznie stwierdziły, że proponowane zmiany trudno pogodzić z deklarowanym przez ministerstwo zmniejszeniem obciążeń administracyjnych, Ministerstwo Rolnictwa i Leśnictwa odrzuca tę krytykę.

Według ministerstwa zwiększenie dochodów rolników, zmniejszenie obciążeń administracyjnych i bardziej ukierunkowane rozdzielanie wsparcia nie są ze sobą sprzeczne.

„W obliczu ograniczonych zasobów wsparcie należy skoncentrować tam, gdzie stwierdza się największe zapotrzebowanie i gdzie może ono przynieść największy efekt”, – stwierdza ministerstwo w odpowiedzi dla „Agrobitei”.

Czy argumenty ministerstwa zmienią stanowisko krytycznie nastawionych organizacji rolniczych, okaże się w trakcie dalszych obrad nad zmianami w planie strategicznym.