Jak udzielić wsparcia, nie udzielając go: wadliwa procedura budzi wątpliwości

W dniach 1–28 września rolnicy będą mogli ponownie składać wnioski w ramach środka „Zrównoważone inwestycje w gospodarstwa rolne” przewidzianego w litewskim planie strategicznym na lata 2023–2027 r. pt. „Zrównoważone inwestycje w gospodarstwa rolne”. Na ten naboru wniosków przewidziano 18,26 mln euro, z czego do 10,4 mln euro – ponad połowa całego budżetu – przypada na projekty z regionu stołecznego.

Ministerstwo Rolnictwa (ŽŪM) wyjaśnia, że nie są to dodatkowe środki przeznaczone dla regionu stołecznego. Wręcz przeciwnie – to prawie całość środków przeznaczonych dla tego regionu, które nie zostały wykorzystane w poprzednich naborach. Jednak dane przedstawione przez ministerstwo wskazują, że w ciągu ponad połowy okresu programowego w regionie stołecznym zatwierdzono zaledwie 846 tys. euro wsparcia – około 7,5% środków przewidzianych dla tego regionu.

Ponad 10 mln euro – to nie są nowe środki

„Agrobite.lt” zwróciło się do Ministerstwa Rolnictwa z prośbą o wyjaśnienie, na jakiej podstawie podjęto decyzję o przeznaczeniu w tegorocznym naborze wniosków do 10,4 mln euro dla regionu stołecznego. Ministerstwo podkreśla, że taka kwota finansowania nie stanowi nowo oszacowanego zapotrzebowania.

„Środki finansowe i ich podział między regiony zostały określone w strategicznym planie rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich na lata 2023–2027 r., tzn. w całym okresie programowania 20% środków przeznaczonych na ten instrument ma zostać wykorzystanych w regionie stołecznym, a 80% w regionie środkowej i zachodniej Litwy“, – wskazuje ministerstwo i dodaje, że tegoroczna kwota 10,4 mln euro została ustalona w prosty sposób: „Środki przeznaczone dla regionu stołecznego w 2026 r. stanowią niewykorzystaną dotychczas kwotę z puli środków przeznaczonych dla tego regionu”.

Dane przedstawione przez ministerstwo wskazują, że w całym okresie 2023–2027 r. na ten instrument w regionie stołecznym przewidziano 11,2 mln euro. Jednak w latach 2023–2025 zatwierdzono jedynie 846 tys. euro wsparcia. Oznacza to, że do tej pory wykorzystano zaledwie około 7,5% całkowitego finansowania przewidzianego dla regionu stołecznego, a niewykorzystana kwota wynosi 10,4 mln euro. Właśnie ta kwota zostaje przeniesiona do tegorocznego zaproszenia do składania wniosków.

Wnioski wpłynęły, ale nie wszystkie otrzymały dofinansowanie

Dane przedstawione przez ministerstwo pozwalają również ocenić wyniki ubiegłorocznego naboru wniosków. W 2025 r. w regionie stołecznym złożono siedem wniosków, w których wnioskowano o wsparcie w wysokości około 3,8 mln euro. Jednak finansowanie przyznano tylko dwóm projektom, na które przeznaczono łącznie 846 tys. euro.

Ministerstwo Rolnictwa nie komentuje szerzej, dlaczego spośród siedmiu wniosków zatwierdzono tylko dwa i jakie przyczyny zadecydowały o takim wyniku. Ponadto wsparcie to nie zostało jeszcze wypłacone, ponieważ projekty są obecnie w trakcie realizacji.

Biorąc pod uwagę wyniki z poprzednich lat, naturalnie nasuwa się pytanie, czy w ramach tego naboru uda się wykorzystać prawie całe środki, które pozostały niewykorzystane w ciągu ostatnich trzech lat.

„Decyzje dotyczące dalszego wykorzystania niewykorzystanych środków zostaną podjęte po zakończeniu przyjmowania wniosków w 2026 r., po ocenie faktycznych sald środków w regionach” – odpowiada Ministerstwo Rolnictwa, nie ujawniając, czy środki zostaną przydzielone innemu regionowi, czy też zwrócone do ogólnego budżetu programu.

Dopiero po zakończeniu tegorocznego naboru wniosków okaże się, czy przewidziane dla regionu środki finansowe odpowiadały rzeczywistemu zapotrzebowaniu na inwestycje.

Pożyczki preferencyjne nie wzbudziły zainteresowania – wpłynął tylko jeden wniosek

Kolejna zmiana czeka nas w obszarze pożyczek preferencyjnych. W zeszłorocznym naborze wniosków przewidziano osobne środki na ten instrument, jednak zainteresowanie nim było wyjątkowo niewielkie.

„W 2025 r. w ramach tego instrumentu wpłynął 1 wniosek o pożyczkę preferencyjną. Ponieważ instrument nie spotkał się z oczekiwanym zainteresowaniem, w 2026 r. wprowadzono zmianę w planie strategicznym, a środki przeznaczone na pożyczki zostały przesunięte na dotacje w ramach tego instrumentu. W związku z tym obecnie nie ma już możliwości ubiegania się o pożyczkę preferencyjną w ramach tego programu“ – wyjaśniło ministerstwo swoją decyzję.

Ministerstwo Rolnictwa zwraca uwagę, że celem działania „Zrównoważone inwestycje w gospodarstwa rolne” jest promowanie inwestycji przyczyniających się do łagodzenia zmian klimatu i dostosowywania się do nich. W ramach monitorowania planu strategicznego oceniany jest wskaźnik rezultatu R.16 „Inwestycje związane z klimatem”, a w całym okresie programowania dotacje powinno otrzymać około 205 gospodarstw.

Ministerstwo nie przedstawiło jednak konkretnej oceny, w jakim stopniu inwestycje te pozwolą zmniejszyć emisję gazów cieplarnianych ani jaka byłaby orientacyjna cena jednej zredukowanej tony, a co najważniejsze – jeśli region stołeczny ponownie nie wykorzysta przyznanego finansowania, to czy pozostałe środki zostaną realokowane, czy też szukane będą inne rozwiązania w celu ich wykorzystania.

A może jednak rozsądniej byłoby przeznaczyć te środki tam, gdzie skupiają się gospodarstwa hodowlane? Wówczas nie trzeba by byłoby przenosić środków z jednego roku na drugi.