G. Stanišauskas: dodatkowe 100 mln euro zatwierdzone dla litewskiego rolnictwa, ale nie ma "darmowego lunchu"

Komisja Europejska zatwierdziła program pomocy państwa w wysokości 100 milionów euro dla litewskiego rolnictwa w celu promowania inwestycji w produkcję, przetwarzanie i wprowadzanie do obrotu produktów rolnych. Jak dotąd tylko „The Brussels Times“ poinformował o tym, ale zacznijmy od początku.

Na pierwszy rzut oka decyzja Komisji Europejskiej może wydawać się znaczącym zastrzykiem finansowym dla litewskich rolników, ale bliższe spojrzenie pokazuje, że środek ma jasne warunki i konkretny cel - fundusze nie są dotacjami, ale projektami pożyczkowymi związanymi z polityką UE w zakresie klimatu i zrównoważonego rozwoju. Innymi słowy, KE precyzuje, że finansowanie nie będzie miało formy bezpośrednich dotacji ani bezzwrotnego wsparcia.

Przewiduje się, że pomoc będzie miała formę pożyczek, które będą wymagały od rolników i agrobiznesu podjęcia zobowiązań finansowych oprócz inwestowania w planowane projekty. Innymi słowy, nie będą to dodatkowe płatności rekompensujące rosnące koszty lub bezpośrednio zwiększające dochody gospodarstw rolnych.

Program ten jest bardziej skoncentrowany na rozwiązaniach inwestycyjnych, które mają zwiększyć konkurencyjność sektora w przyszłości i przyczynić się do osiągnięcia celów środowiskowych.

Inwestycje będą musiały być zgodne z celami unijnych planów strategicznych w dziedzinie rolnictwa, określonymi w rozporządzeniu (UE) 2021/2115. Rozporządzenie to stało się kluczowym dokumentem Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, na podstawie którego wszystkie państwa członkowskie przygotowują swoje plany strategiczne. Obejmuje ono nie tylko cele gospodarcze, ale także środowiskowe i społeczne.

Priorytety gospodarcze określone w rozporządzeniu to: zapewnienie sprawiedliwych dochodów rolnikom, poprawa konkurencyjności sektora i wzmocnienie pozycji rolników w łańcuchu dostaw żywności. Oczywiste jest jednak, że 100 milionów euro nie odnosi się bezpośrednio do celów gospodarczych.

Dlatego nowy system finansowania koncentruje się przede wszystkim na projektach związanych z redukcją emisji i zrównoważonym rozwojem. Z informacji KE wynika, że inwestycje będą mogły wesprzeć poprawę jakości gleby, efektywne gospodarowanie zasobami, zmniejszenie emisji amoniaku, wzmocnienie standardów dobrostanu zwierząt i wprowadzenie bardziej zaawansowanych technologii.

Według Europejskiej Agencji Środowiska, rolnictwo odpowiada za około 10–11% emisji gazów cieplarnianych w UE. Największy udział mają metan i związki azotu związane z hodowlą zwierząt i intensywnym stosowaniem nawozów. Z tego powodu UE dąży nie tylko do zmniejszenia ilości stosowanych nawozów, ale także do optymalizacji ich wykorzystania.

Badania naukowe pokazują, że technologie rolnictwa precyzyjnego mogą zmniejszyć zużycie nawozów o 20–30%, jednocześnie pomagając utrzymać lub nawet zwiększyć plony.

Niektórzy rolnicy mogą mieć jednak pytania dotyczące dodatkowych pożyczek. Pożyczki, nawet na korzystniejszych warunkach, oznaczają dodatkowe zobowiązania finansowe. Prawdopodobnie sprawi to, że program będzie bardziej atrakcyjny dla większych gospodarstw lub przedsiębiorstw o większym potencjale inwestycyjnym i stabilności finansowej. Z drugiej strony mniejsze gospodarstwa mogą napotkać większe wyzwania w ocenie zwrotu z inwestycji.

Ważne jest również, aby wziąć pod uwagę ogólną skalę. Litwa ma około 4,3 mld euro wsparcia UE w ramach planu strategicznego wspólnej polityki rolnej na lata 2023-2027. Pakiet o wartości 100 mln euro stanowi zatem około 2,5% całkowitego wsparcia dla litewskiego rolnictwa. Jest to znacząca kwota, ale nie stanowi ona niezbędnej podstawy do finansowania całego sektora.

Zatwierdzony przez Komisję Europejską program będzie obowiązywał do końca 2028 roku. Powinien on zostać opublikowany w rejestrze pomocy państwa KE pod numerem SA.122686 w najbliższej przyszłości, po sfinalizowaniu kwestii poufności.

Biorąc pod uwagę ogólny obraz, inicjatywa o wartości 100 mln euro to nie tylko dodatkowe pieniądze dla rolnictwa. Jest to instrument inwestycyjny, który odzwierciedla szersze dążenie UE do modernizacji rolnictwa i powiązania jego rozwoju z Zielonym Ładem. Kluczowym pytaniem nie jest zatem to, czy fundusze są obfite, ale jak skutecznie zostaną wykorzystane i czy zmiany przyniosą długoterminowe korzyści litewskim gospodarstwom.